Pierwsi mieszkańcy

Kiedy za zwierzyną do Ameryki Północnej złączonej  pasmem ziemi (dziś jest tu cieśnina Beringa) z Azją, przybyli na te ziemie pierwotni mieszkańcy kontynentu Azjatyckiego, nikt z nich nie wiedział co ich czeka. Zmarzlina sięgała granic współczesnej Kanady, pomimo to Ameryka była cieplejsza od ich rodzimego kontynentu i bogata w zwierzynę łowną taka jak mastodonty, mamuty, konie, wielbłądy, bizony, woły piżmowe, leniwce olbrzymie, łosie, renie, jelenie oraz inne. Jak nie trudno się domyślić ludność ta była myśliwymi, którzy w epoce lodowcowej, prawdopodobnie 30 000 lat temu zaczęli kolonizację tego terenu, małymi grupami. Z najnowszych badań wynika, że rdzenna ludność pochodzi od jednej fali ludności, która przybyła tu z ostatnią epoką lodowcową 12 000 lat temu., ale przebadane ludzkie odchody mające ok. 14 000 lat odnalezione w Oregonie wykazały również okazało się, że są blisko spokrewnione z ludami Syberii.

Prawdopodobnie starsze migracje wymarły lub wycofały się z tego terenu do rodzimej Syberii. Pikimachay to jaskinia 25 km na zachód od miasta Ayacucho w dolinie o tej samej nazwie datowana na 20 000 lat p.n.e. do 12 000 p.n.e. W Znaleziono różnego rodzaju kamienne narzędzia służące do siekania, krojenia, piłowania, skrobania oraz inne pochodzące z pierwszej fazy zwanej Paccaissa (18 000 - 14 000p.n.e). Znajdowały się tu kości zwierząt wymarłych zwierząt takich jak konie, jelenie czy leniwce olbrzymie. W młodszej fazie - Ayacucho (14 000 - 11 000 p.n.e.) znaleziono narzędzia odłupkowe wykonane z bazaltu i otoczaków kwarcytowych. Przeważają rylce, zgrzebła, odłupki wnękowe i zębate oraz po raz pierwszy ostrza liściowate.

Najstarsze znane siedlisko ludzkie na terenie Ameryki Południowej datowane na 14 000 lat temu znajduje się w Chile w rejonie Monte Verde. Dostarcza nam ono informacji na temat diety tych ludzi. Żywili się oni z całą pewnością wodorostami o czym dobitnie świadczy 27 litrów wodorostów znalezionych datowanych właśnie na ten okres. Młodsze stanowiska takie jak Red Zone (11 000 - 10 000 p.n.e.) w dolinie Chillón (Andy Środkowe, wybrzeże) czy Oqendo dostarczyły wielu kamiennych narzędzi z tego okresu.

Na ślady pierwszych rolników napotykamy w dolinie Nanchoc w Północnym Peru, gdzie 9600 lat temu uprawiano dynię, a 7600 lat temu orzeszki ziemne.