Chronologia

Przeciętny mieszkaniec kuli ziemskiej zna podział na starożytność, średniowiecze oraz czasy nowożytne, jednak w przypadku tego regionu ten podział nie obowiązuje.

Kiedy przybyli na te ziemie Hiszpan większość cywilizacji już nie istniała, być może są jakiś zapiski, ale nie znaleziono ich lub nie umiemy ich odczytać, dlatego możemy je odkrywać za pomocą archeologii. Nie dość, że chciwi Hiszpanie niszczyli to co zostało, to jeszcze przez wieki huaceros dużo rozkradli (co nadal i robią). Być może o wielu kulturach nigdy nie usłyszymy odejdą w zapomnienie, ale w każdym roku archeolodzy odnajdują cenne znaleziska, które zmieniają wcześniejsze hipotezy czy też okazują się być świadectwem dotąd nieznanej kultury.

Właśnie z tych względów badacze podjęli próbę klasyfikacji tych kultur poprzez pewne łączące ich elementy. Chyba najlepszym podziałem jest używany podział chronologiczny ze względu na stylistykę oraz procesualny. Pomiędzy okresami ekspansji kultur rozróżnia się tzw. okresy przejściowe.

 

Chronologia stylistyczna

Wybrane kultury danego okresu kultury

Okres Precramiczny Wczesny (do 5600p.n.e

Red Zone, Paijan, Lauriocha, Chincorro, 

Okres Preceramiczny Środkowy (5600 – 2700 p.n.e.)

Telermachay, Chilca

 

Okres Preceramiczny Późny (2700 – 1800/1500 p.n.e.)

Paraiso, Caral, Sechin, Huaca Prieta

 

Okres Inicjalny (1800/1500 – 900 p.n.e.)

Hacha, Wanakara, Kotosh, Huacaloma

 

Horyzont Wczesny (900 p.n.e. – 0)

Pucara, Chavin, Paracas, Ocucaje, Chirpa

Wczesny Okres Przejściowy (0 – 600 n.e.)

Nasca, Lima, Recuay, Tiahuanaco, Moche, Nasca

 

Horyzont Środkowy (600 – 900 n.e.)

Moche (późne), Tiachanaco (IV), Wari, Neveria, Teatino, Piura

Późny Okres Przejściowy(900 – 1470 n.e.)

Casma, Sican, Tiahuanaco (V), Chincha-Ica, Chancay, Chimu

Horyzont Późny (1470 – 1533)

 

Inkowie